محمد بن زكريا الرازي

106

كتاب الجدري والحصبة ( آبله و سرخك ) ( فارسى )

در اين باب زياد تفحص و از كسانى كه سريانى و يونانى مىدانستند تحقيق كردم ، هيچيك از آنها اضافه از آنچه من گفتم چيزى نگفتند تا من ( رازى ) استفاده كنم ، حتى بعضيها آنچه را كه من گفتم نمىدانستند ، چه رسد به آنكه اضافه از آن چيزى گويند و من ( رازى ) تعجب مىكنم چگونه جالينوس از اين مرض گذشته و آن را ناديده گرفته درحالىكه مرض شايعى است و احتياج به درمان آن شديد بوده است . . . » . رازى در باب اين بيمارى نظر متأخرين ( نسبت به زمان خود ) مطالبى متفرق آورده و گفته است : « هيچيك از آنان سبب ايجاد آبله و آنكه چرا احدى از آن خلاصى ندارد بيان نكرده‌اند . همچنين از اقسام درمانهاى آن . . . » . مطالب بالا مىرساند كه رازى براى تهيه كتاب تا چه حد دقيق بوده و تا چه اندازه نسبت به جالينوس به مناسبت پيش‌كسوتى احترام قائل شده است . 2 - رازى و جالينوس - چنان كه در بالا آمد رازى را به جالينوس عقيدتى خاص و نسبت به وى معتقد بوده است . اين مطلب را از كتاب معروف وى « كتاب الشكوك على جالينوس » مىتوان دريافت . در اين كتاب رازى در مورد رسالات چندى از جالينوس ايراداتى گرفته و يك يك آنها را رد كرده و اظهار داشته كه آرا و عقايد و مطالبى كه در فنون مختلف از كتب جالينوس آمده متناقضى است . اما در ابتداى كتاب رازى از كار خود عذر خواسته و گويد : « مقام جالينوس بر هيچ‌كس پوشيده نيست و ممكن است بعضى از كوته‌نظران مرا بدين كار ملامت و سرزنش كنند ، ولى فيلسوف و حكيم بر من خرده نخواهند گرفت ، بدليل آنكه در حكمت تقليد جايز نيست و مىبايست از روى دليل و برهان صحبت شود و اگر شخصا جالينوس زنده مىبود مرا بدين تأليف ستايش مىكرد » . 3 - رازى و زبان يونانى - رازى در فصل اول كتاب آبله و سرخك متذكر گرديده كه : « از كسانى كه سريانى و يونانى مىدانستند تحقيق كردم هيچيك از آنها اضافه از آنچه من گفتم چيزى نگفتند تا من استفاده كنم . . . » .